[center][/center]
İkinci Qarabağ müharibəsində Zəfərin əldə olunması Azərbaycan üçün asan başa gəlməyib. İlk növbədə, torpaqların dinc yolla, dialoqla BMT Təhlükəsizlik Şurasının (TŞ) məlum dörd qətnaməsinin icrasına, yəni Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin təmin olunmasına cəhdlər edilirdi. Bunun üçün ATƏT-in Minsk qrupu və həmsədrlərindən (artıq ləğv olunub - red.) bu yöndə fəaliyyəti artırmaq, işğalçı Ermənistanı tənbeh etmək, BMT TŞ sənədlərini icra etmək tələb olunurdu.

Bu müddət ərzində Azərbaycan torpaqlarının sülh yolu ilə azad edilməsi üçün siyasi-diplomatik istiqamətdə fəaliyyət göstərsə də, ordu quruculuğu işlərini də davam etdirirdi. Yeni, müasir hərbi texnika və avadanlıqlarla ordunun təchiz və təmin edilməsi rəsmi Bakının əsas vəzifələrindən biri idi.

Rəsmi İrəvan Azərbaycanın torpaqlarını güzəştə getməsi qarşılığında "sülhə razılıq" verəcəyini, Azərbaycanın işğal altında olan torpaqlarından kənara çıxaraq yeni əraziləri ələ keçirmək istəyini rəsmən etiraf edirdi. Bununla da Ermənistan 2020-ci il sentyabrın 27-dək Azərbaycana qarşı yeni əraziləri ələ keçirmək üçün müharibəyə hazırlaşırdı. Onlar bu iddialarını gizlətmir, beynəlxalq tədbirlərdə, ABŞ və Avropa İttifaqı ölkələrində açıq şəkildə bəyan edirdilər. 2016-cı ilin aprelində dördgünlük döyüşlər Ermənistanın işğalçı siyasətini davam etdirəcəyinə, Cənubi Qafqazda sabitlik, əmin-amanlıq, sülh və əməkdaşlıq istəmədiyinə dair faktlardandır.

Ermənistan və havadarları bu kimi fəaliyyətləri ilə beynəlxalq hüququ, BMT nizamnaməsini kobud şəkildə pozur, onu görməzlikdən gəlirdi.

Hakimiyyətə gələndə sonra Nikol Paşinyan və həyat yoldaşı Anna Akopyanın Ermənistanın işğal altında saxladığı Azərbaycanın Şuşa şəhərinə qanunsuz səfəri və orada, hərbçilərlə birlikdə əylənməsi, separatçı-terror ünsürlərin Şuşada yeni parlament binası açmaq planı və başqa addımlar Azərbaycanı müharibə yolunu seçməyə vadar etdi.

Rəsmi İrəvanın təxribat və təhrikləri, pozculuq məqsədli addımları cavabsız da qalmırdı.

Prezident İlham Əliyevin Nikol Paşinyanın Xankəndi və Tehranda səsləndirdiyi iddialı və hikkəli şüarına ("Qarabağ Ermənistandır və nöqtə") qarşı "Qarabağ Azərbaycandır və nida işarəsi" kimi qətiyyətli cavabı Azərbaycan cəmiyyəti üçün qürurverici və ümidverici bəyanat, beynəlxalq ictimaiyyətə ismarışı idi. O, Qarabağın həm tarixi, həm də beynəlxalq hüquq baxımından Azərbaycan torpağı olduğunu isbatladı. Dövlət başçısı bununla torpaqları güzəştə getməyəcəyinin də anonsunu verdi.

2020-ci il sentyabrın 27-də Azərbaycan Prezidentinin müharibənin başlaması ilə bağlı ölkə əhalisinə müraciəti, ərazilərin azad ediləcəyini qəti şəkildə bildirməsi Prezident, Silahlı Qüvvələr və Xalq arasında birliyin güclənməsi üçün stimul oldu. Dövlət başçısının torpaqların azad ediləcəyi ilə bağlı irəli sürdüyü şüarlar bu birliyi daha da möhkəmləndiridi: "Biz haqq yolundayıq. Bizim işimiz haqq işidir. Biz zəfər çalacağıq! Qarabağ bizimdir, Qarabağ Azərbaycandır!".

Ali Baş Komandan İlham Əliyevin əmri ilə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri sentyabrın 27-də Ermənistanın işğalçılığına, qanuna, insanlığa, beynəlxalq hüquqa, beynəlxalq münasibətlərə, BMT-nin nizamnaməsinə zidd addımlara cavab tədbirləri görməyə, onların bütün istiqamətlərdə təxribatlara qarşı genişmiqyaslı əks-hücum əməliyyatlarına başladı.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri barəsində miflər deyilən, şişirdilən, havadarlı, işğalçı Ermənistan ordusunu, silahlılarını 44 günlük əks-hücumla diz çökdürdü, ölkə rəhbərliyini kapitulyasiya aktını imzalamağa vadar etdi. 2020-ci il noyabrın 9-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan və Rusiyanın Prezidenti Vladimir Putin tərəfindən imzalanmış Üçtərəfli Bəyanat bunun sənədli, hüquqi əsasıdır. Həmin sənəddə Kəlbəcər, Ağdam , Laçın rayonlarından işğalçı silahlıların çıxması ilə bağlı öhdəliyin götürülməsi kapitulyasiya aktına ən bariz örnəkdir.

Daha sonra Azərbaycanın işğaldan azad etdiyi ərazilərində Rusiya sülhməramlı hərbçilərin fəaliyyəti və xidməti Qarabağdakı erməni separatçı-terrorçu qüvvələrin "revanş" etmələri üçün stimul verirdi. Qarabağda müvəqqəti yerləşdirilən "sülhməramlı" hərbçilər ermənilərdən ibarət yeni silahlı qruplar yaradırdı.

Rəsmi Bakı bölgədəki RF hərbçilərinin mandatlarına uyğun olmayan əməllərlə məşğul olduqlarını dəfələrlə Kremlin diqqətinə çatdırsa da, sülhməramlı qoşun anti-Azərbaycan fəaliyyətindən əl çəkmirdi.

Beləliklə, rəsmi İrəvan və Moskva 9 noyabr sənədinə əməl etmək istəmir, Qarabağdakı varlıqlarını müxtəlif bəhanələrlə uzadırdılar. Bu azmış kimi, Azərbaycanın yeraltı sərvətləri qanunsuz olaraq istismar edilirdi. Belələrindən biri 2022-ci ildə İsveçrədə qeydiyyatdan keçmiş "Vallex Group"a daxil olan erməni "Base Metals" Qapalı Səhmdar Cəmiyyətidir. O, Azərbaycanın Ağdərə rayonu ərazisindəki "Qızılbulaq" qızıl və "Dəmirli" mis-molibden yataqlarını qanunsuz şəkildə istismar edirdi.

Həmin il dekabrın 28-də Azərbaycan ictimaiyyətinin fəalları şirkətin bu qanunsuz əməllərinə etiraz olaraq Laçın-Xankəndi yolunda etiraz aksiyası keçirdilər. Şirkət fəaliyyətini müvəqqəti dayandırdı. "Vallex Group"un rəhbəri Valeri Mejlumyan, İsveçrə vətəndaşı Vartan Sirmakes və "Base Metals"ın direktoru Artur Mkrtumyan Azərbaycan tərəfindən beynəlxalq axtarışa verildi.

2022-ci ilin oktyabr ayında Azərbaycan Baş Prokurorluğu azad olunmuş ərazilərdə qanunsuz iqtisadi fəaliyyətlə məşğul olan və ümumilikdə 3 milyon manatdan çox gəlir əldə etmiş 6 şirkətin qanunsuz əməlləri ilə bağlı araşdırmalara başladığını açıqlamışdı.

Separatçı-terrorçuların fəaliyyəti bununla bitmirdi. Rusiya vətəndaşı, erməni milyarder Ruben Vardanyanın əməlləri ilə regionda maraqları, hədəfləri olan qüvvələrin bu kimi niyyətlərini reallaşdırmaq üçün separatçıların tör-töküntülərindən necə yararlandıqlarını izləmək olar.

Silahlı qrupların hazırlanması, topaqlarındakı sərvətlərin qanunsuz istismarı, Azərbaycan Ordusuna qarşı bölgədə təxribatın aparılması kimi hallar ölkənin suverenliyinin tam bərpası üçün addımlar atmasına əsas verdi.

2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycan Ordusunun keçirdiyi lokal xarakterli antiterror tədbirlərindən sonra qondarma qurumun "rəhbəri" Samvel Şahramanyan "özlərini buraxdıqlarına" dair "fərman" imzaladı. Ardınca separatçı-terrorçular Azərbaycan hakimiyyətinə təslim oldular.

Antiterror əməliyyatından sonra Prezident İlham Əliyev Qarabağda yaşayan erməni əhalinin Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrasiyası ilə bağlı müraciət etdi. Dövlət onların dil, mədəniyyət, təhsil, din və bələdiyyə hüquqlarının qorunmasına, təhlükəsizliklərinə tam təminat verdi. Azərbaycan dövləti onları öz vətəndaşı hesab edərək, inteqrasiya prosesi sayəsində onların təhlükəsizlik və rifah şəraitinin daha da yaxşılaşacağına zəmanət verdi.

Azərbaycan birgəyaşayışa alternativin olmadığını bəyan edirdi. Prezident İlham Əliyev qeyd etmişdi ki, ermənilərin gələcəyi yalnız Azərbaycan Konstitusiyası çərçivəsində və Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrasiyadan keçir.

Erməni sakinlər isə Qarabağı könüllü tərk edərək Azərbaycandan getməyə üstünlük verdilər.

Beləliklə, birgünlük antiterror əməliyyatından sonra sentyabrın 20-də Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa olundu. Bütün xarici silahlı qüvvələr, terrorçular ölkə ərazisindən çıxarıldı. Bu, yüz ildən artıq yaşı olan erməni və havadarlarının Azərbaycana qarşı erməni aləti ilə yürütdüyü siyasətin, əməlin iflası idi.

Ötən əsrin əvvəllərində erməni havadaraları Azərbaycan torpaqları əsasında Ermənistan dövlətini qurumuşdu. Onlar yüz il bu etnik qrupu "Böyük Ermənistan" quracaqları düşüncəsi ilə yaşatmışdı. Ancaq bəhs etdiyimiz qısa müddətdə bu ideyaların, sistemlərin puç, mənasız və əhəmiyyətsiz olduğu təsdiqləndi.

Böyük güclər təxminən 30 ilə yaxın dövrdə Azərbaycana torpaqları güzəştə getməsi üçün təzyiqlər edib. Onlar Azərbaycan torpaqlarında daha bir erməni dövlətlərinin yaranmasına çalışırdılar.

Azərbaycan siyasi-diplomatik, hərbi addımları lazım olan vaxt və yerdə atdığı üçün Zəfər əldə etdi. Bununla o, Cənubi Qafqaza yeni mahiyyət qazandırdı. Vaxtilə ona torpaqları güzəştə getməyə məcbur edənlər, onunla iqtisadi, mədəni, hərbi sahələrdə əməkdaşlıq etməyə, strateji müttəfiq olmağa başladılar.

Bu gün Azərbaycan dünyanın təhlükəsiz enerji təminatında aparıcı, etibarlı rollardan birini oynayır. O, beynəlxalq arenada ərazi bütövlüyü məsələsini müdafiə edir. Rəsmi Bakı bu mövqeyini bütün səviyyələrdə qətiyyətlə acılayır. Bununla da Azərbaycan fəaliyyəti heçə endirilən beynəlxalq hüququn dirçəlməsi istiqamətində əməli addımlar atır.

Bu Zəfər nəticəsində Azərbaycan Mərkəzi Asiya-Cənubi Qafqaz və Avropa arasında, habelə TDT-də birləşdirici rolda çıxış edir. Odur ki, Azərbaycanın Zəfəri artıq regional və qlobal mahiyyət daşıyır.

Bu qələbə "real Ermənistan" ideyasının yaranmasına belə yol açdı...(Report)